هانری کوربَن (به فرانسوی: Henry Corbin) (زادۀ 1903 - درگذشتۀ 1978) فیلسوف، شرق شناس، ایران شناس، اسلام شناس و شیعه شناس فرانسوی و استاد دانشگاه سوربن پاریس بوده. او بخشی از عمر خود را در ایران و خاور میانه سپری کرده است.
وی شاگرد فیلسوفان بزرگی از جمله: ادموند هوسرل، ارنست کاسیرر، امیل بریه، اتین ژیلسون و لویی ماسینیون است. او نخستین مترجم آثار مارتین هایدگر به فرانسه و بر زبانهایآلمانی ، عربی، سانسکریت مسلط بوده میباشد.
کوربن توسط استادش لویی ماسینیون با شهاب الدین سهروردی آشنا میشود و تمام مدت جنگ جهانی دوم را در کتابخانهای در استانبول به مطالعۀ آثار سهروردی میپردازد.
وی استاد شیعه شناسی دانشگاه سوربن و مدیر بخش تحقیق در مدرسۀ عالی مطالعات دانشگاه سوربن و نیز مدیر بخش ایران شناسی انجمن ایران و فرانسه بودهاست. آشنایی وی با سهروردی در استانبول باعث میشود کوربن برای مهم ترین فعالیت علمی دوران زندگیاش به سرزمین واقعی سهروردی یعنی ایران عزیمت کند.
مهمترین شخصیت علمی که کوربن در ایران با او مأنوس می شود، علامه طباطبایی است. گیرایی و هیبت علامه طباطبایی باعث رفت و آمد همه سالۀ کوربن
از فرانسه به ایران برای گرفتن پاسخ سؤالاتش از علامه طباطبایی شد. کسانی که در این جلسات شرکت میکردند اذعان دارند کوربن در محضر علامه طباطبایی بر زانوی ادب مینشست و علامه را فیلسوفی میدانسته که اقیانوس معرفت، و از نوادگان سهروردی و ملاصدرا است.
وی همه ساله در سپتامبر به ایران میآمد و داغترین مباحث فلسفی آن زمان فرانسه را به ایران میآورد و با علامه به بحث مینشست. حاصل این دوره در زندگی کوربن نگارش کتاب چهار جلدی اسلام ایرانی است. در محفلی که حلقۀ اصحاب تأویل نام داشت، دیدار منظم این دو شخصیت صورت میگرفت. با وجود مشکل زبانی به وسیلۀ ترجمه، ارتباط و گفتگو میان آن دو بزرگوار برقرار میشد.
یکی از کسانی که کوربن بدون شک بسیار از او تأثیر پذیرفته است مارتین هایدگر است. کوربن نخستین کسی است که «هستی و زمان و متافیزیک چیست؟» هایدگر را به فرانسه ترجمه کرد. ژان برن تأکید میکند قبل از کوربن، تنها نقل قولهایی پراکنده از هایدگر در فرانسه وجود داشت و نام نویسندۀ «هستی و زمان» هنوز به گوش همۀ جامعۀ فلسفیِ فرانسوی زبان نرسیده بود. سارتر از طریق ترجمۀ کوربن است که با هایدگر آشنا میشود و تأثیرات هایدگر بر سنت فلسفی معاصر فرانسه نیز از طریق کوربن رخ میدهد. سیمون دوبووار در کتاب «ضرورت زمان» به اهمیت این آشنایی اشاره میکند:
«سارتر نخستین بار، از طریق ترجمۀ کوربن با هایدگر آشنا شد، و حاجت به توضیح نیست که این آشنایی، در سرنوشت فکری سارتر چه تأثیری داشته است.» درک هایدگر از فهم فلسفی، منوط به درک مفهوم ازاین در او بود. دازاین از نظر هایدگر صرفاً «در-جهان» بود و فهم او نیز بسته به جهان او بود. ریشههای مفهوم هایدگری «بودن- در- جهان» را میتوان در اندیشۀ هوسرل باز یافت. هوسرل در پدیدارشناسی خویش می کوشد از کوگیتوی دکارتی که فاصله و جدایی میان سوژه و ابژه را پیش فرض خود قرار داده است، فراتر رود. دکارت تنها اظهار می دارد که «من می اندیشم» و به شرایط این «اندیشیدن» و «من اندیشنده» توجهی ندارد. او به یک معنا در ابتدای شک دستوری، جدای از جهان و خارج از آن فرض شده است. اما به زعم هوسرل، هرگز نمی توان در خارج از جهان اندیشید و این در جهان بودن بدین معنی است که اندیشیدن همواره یک اضافة به غیر یا «حیث التفاتی» دارد. اندیشه، بدون موضوع اندیشه، ممکن نیست. بنابراین اندیشه همواره معطوف به چیزی است. این در نظر هایدگر بدین معنی است که برای دازاین، امکان فهم خارج از جهان او وجود ندارد؛ بدین ترتیب فهم دازاین محدود به جهانش است و این با مرگ او به پایان می رسد. اما باید گفت از مهم ترین اتفاقات زندگی هانری کوربن، گسست وی از تفکر هایدگر یکی از تأثیرگذارترین فلاسفه تاریخ غرب است. به زعم کربن فلسفه هایدگر و به طور کلی فلسفه معاصر غربی حاوی مختصاتی است که بسیاری از پرسش های بزرگ بشر را بی پاسخ رها می کند. کربن مدت ها برای یافتن پاسخ های قانع کننده وقت صرف کرده بود و به بیان خودش نهایتاً فلسفه شیعی و حکمت الهی حکمای ایرانی را قانع کننده یافته بود. در فلسفه هایدگر هستی دازاین در مقابله با نیستی معنای خود را بازمی یابد. به بیان دیگر، مرگ برای هایدگر، آنجایی است که دازاین در آن نحوۀ اصیل زیستن را باید بازیابد. پیش از عزیمت به ایران، تقریباً برای کوربن مشخص بود که مرگ، انتهای جهان نیست. با این حال برای یافتن پاسخ پرسشی که در ذهن داشت، رهسپار ایران شد. پرسشی که او در پی پاسخِش به ایران عزیمت کرد، این بود: «آیا امکانِ بودن در ورای مرگ، فقط با مرگ محقق میگردد؟ یا پیش از مرگ نیز انسان میتواند در خارج از جهانِ خویش بایستد؟» این پرسش، همان چیزی بود که مأموریت سه ماهۀاو را سی سال به درازا کشاند، و او را طی این مدت طولانی، حیران و سرگردان، اندر خَمِ کوچههای حکمت شیعی سرگردان، و یا به تعبیر بهتر، مقیم نمود.وی سرگردان، گم گشته، حیران و خسته از سلطۀ تکنولژی، به کنارِ جویبارِ حکمت شیعی پناه آورده بود. در این خستگی، دیدن علامه طباطبایی، یک اتفاق مهم در زندگیاش بود.
محمدحسین طباطبایی و هانری کوربن سالها بطور حضوری و مکاتبهای با یکدیگر ارتباط و مباحثه داشتند. این ارتباط از سال ۱۳۳۷ آغاز شد. کوربن برای تدریس فلسفه در دانشگاه تهران هر سال پاییز به تهران میآمد و با مرتضی مطهری در دانشگاه آشنا شد. مطهری به کوربن پیشنهاد دیدار با علامه طباطبایی را میدهد و میگوید بهترین کسی که میتواند تحقیقات تخصصی و غیر جدلی بکند طباطبایی است. دیدارها هر دو هفته یک بار روزهای جمعه در منزل ذوالمجد طباطبایی قمی برگزار میشد. جلسات این دو، تا پایان عمر کوربن ادامه داشت.
کوربن هنگامی که از مفهوم بازگشت به وطن در سهروردی سخن می گوید، امامان شیعی را نمونۀ عالی جلای وطن کردگان میداند که باید از آنها پیروی نمود: «ما مطیع و پیرو تعلیمات ائمة اطهار هستیم که خود، سیماهای تأثرانگیز و نافذی از جلای وطن کردگان و اشخاص عدل و برحقّی که شکنجه دیده اند، میباشند.»
او در ادامه در باب امام غایب نیز میآورد:
او سیمایی است که جمع دوازده امام و چهارده معصوم را کامل می کند. او امام قائم است که وجود غایب او نیز حکومتهای عالم را دچار اضطراب ساخته است.
آثار
1. تاریخ فلسفۀ اسلامی (بخش نخست این کتاب توسط اسد الله مبشری به فارسی برگردانده شد و سپس متن کامل آن توسط جواد طباطبایی ترجمه شد.)
2. فلسفۀ ایرانی و فلسفۀ تطبیقی (توسط جواد طباطبایی به فارسی برگردانده شدهاست.)
3. اسلام ایرانی
4. مشارکت در نوشتن تاریخ ایران کمبریج
5. آئین جوانمردی
6. ارض ملکوت؛ کلید انسان در روز رستاخیز، ترجمۀ سید ضیاء الدین دهشیری، انتشارات طهوری
7. ابن سینا و تمثیل عرفانی، ترجمۀ انشاء الله رحمتی، نشر جامی: در این کتاب قرائتی متفاوت و عرفانی از ابن سینا ارائه داده است
8. مقدمه بر المشاعر ملاصدرا، ترجمه و پیشگفتار از کریم مجتهدی، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا
9. روابط حکمت اشراق و فلسفۀ ایران، ترجمۀ عبدالمحمد روح بخشان، نشر جامی، انتشارات اساطیر
10. انسان نورانی در تصوف ایرانی، ترجمه فرامرز جواهری نیا، نشر آموزگار خرد
11. تخیل خلاق درعرفان ابن عربی، ترجمه انشاء الله رحمتی، نشر جامی
منابع
- منصورنژاد، محمد، ۱۳۹۰، مقالهٔ رویکرد و روش شیعه شناسی هانری کوربن، در کتاب: درس گفتارهای شیعه شناسی، تهران، نشر جوان پویا.
- منصورنژاد، محمد، ۱۳۸۷، سیدحیدر آملی به روایت هانری کوربن، تهران، نشر جوان پویا.
+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و سوم بهمن ۱۳۹۲ ساعت 12:55 توسط مریم فرحناکیان
|
تا این غزل شبیه غزلهای من شود